Veel mensen die van zichzelf beweren andere levensovertuigen te respecteren, iedereen in zijn waarde te laten en over het algemeen redelijk te zijn hebben toch geen goed woord over voor religieus fundamentalisme. Ook onder een grote groep gematigde gelovigen bestaat er geen begrip voor fundamentalisten. Een begrijpelijk standpunt, maar voor mensen die zichzelf echt als religieus beschouwen een onlogisch standpunt.
Een stelling: Religeuze fundamentalisten zijn volgens de regels van een bepaald geloof betere volgelingen van de desbetreffende god dan gematigde gelovigen.
Hoe absurd de stelling op het eerste gezicht ook mag klinken, hij is met behulp van de logica niet moeilijk te beargumenteren. Als gelovige behoor je te geloven dat ethische waarden en leefregels zijn opgesteld door god; meestal heeft god die waarden en regels via een profeet aan de mensheid medegedeeld. De mens is door god geschapen en de mens legt zodoende in praktisch elk geloof verantwoording af bij god aan het eind van zijn leven. Welke regels de mens ook verzint, ze zijn altijd ondergeschikt aan de regels van de schepper. Dat is een logisch gevolg van elke hiërarchische structuur: de wensen van degene die verantwoording aflegt (de mens) zijn ondergeschikt aan de wensen van degene die verantwoording afneemt (god), elke andere constructie zou de machtsverhoudingen binnen die structuur ernstig verstoren en voor enorm veel verwarring zorgen en uiteindelijk leiden tot anarchie.
Fundamentalisten leven bij dit principe en geven zodoende altijd voorrang aan goddelijke regels; het is dan ook niet moeilijk te concluderen dat zij dus eigenlijk de trouwste volgelingen zijn van hun schepper. Als je het als gelovige niet zo nauw neemt met de hiërarchische structuur van je gekozen religie en alleen soms de regels volgt, bijvoorbeeld als het jezelf uitkomt of als het niet in strijd is met de grondwet, dan ben je logischerwijs gezien een minder goede volgeling; om niet te zeggen een slechte volgeling van god, ook wel een gematigde gelovige genoemd (dat klinkt wat vriendelijker).
Ik begrijp dat deze conclusie voor veel gematigde gelovigen niet te verkroppen is en ze zullen dit in alle toonaarden ontkennen. Let wel dat ik op deze conclusie ben gekomen via een logische redenering, als je het er niet mee eens ben zou ik je willen oproepen om aan te tonen waar de redenering spaak loopt zonder gebruik te maken van holle frases en verzen uit heilige boeken. Dit blog staat in het teken van logisch redeneren en er bestaan te veel tegenstrijdige verzen om daar in de logica gebruik van te maken.
Het is óók niet moeilijk te beredeneren waarom het juist religieuze fundamentalisten zijn die steeds weer stof doen opwaaien met politiek incorrecte publieke uitspraken en gewelddadige acties ten opzichte van anderslevenden- en gelovenden. Er wordt geregeld in de media getwijfeld aan de opvattingen en gedragingen van fundamentalisten en dat kunnen ze natuurlijk niet over hun kant laten gaan: zij worden bekritiseerd door in hun ogen ongelovige verdorven mensen die met hun levensstijl aantonen totaal geen respect te hebben voor god en die op geen enkele wijze in de gratie van hun god staan. Ik denk dat ieder logisch denkend mens daarop felle reacties mag verwachten. Misschien is een vergelijking op zijn plaats, een vergelijking die de beweegredenen van fundamentalisten wat dichter bij brengt.
Stel je een overleden persoon voor van wie je zielsveel hield, het kan je voormalige partner zijn of een familielid. Laten we voor dit artikel aannemen dat de geliefde persoon je vader was. Je hield zielsveel van hem, je had je leven voor hem willen geven. Op een dag word je je bewust van een groep mensen die beweren dat je vader een reïncarnatie was van Hitler. Alsof dat niet erg genoeg is beweren ze ook dat hij in zijn nieuwe gedaante nog steeds kwaadaardige bedoelingen had, zijn charmante en aardige uitstraling was slechts een vermomming, hij was een bedrieger! Zijn nazaten zijn al niet veel beter, vergiftigd met kwaadaardig bloed. Je kan met geen mogelijkheid bewijzen dat dat niet zo is, het enige wat je hebt zijn je eigen ervaringen met je vader en vooral ook een dagboek van je moeder met positive verhalen over hem maar daar hecht die groep helemaal geen waarde aan, sterker nog, ze beweren dat het verzonnen is; je neemt die verhalen allemaal veel te letterlijk. Deze verachtelijke groep mensen verziekt je leven en ze spreken dagelijks kwaad over je vader, over jou en je familie op televisie, in de krant, in tijdschriften op de radio en ga zo maar door. Gelukkig sta je niet alleen, je hebt wat medestanders; mensen die je vader nog gekend hebben of die uit loyaliteit naar jou toe je steunen in je harde strijd tegen de groep van leugenaars, het is een kwestie van eer, familie-eer.
Ik hoop dat je je hebt kunnen inleven in bovenstaande alinea. Als dat zo is ben je waarschijnlijk niet geschrokken van de woorden “harde strijd” in de laatste zin. Het was een compleet logisch gevolg van het gevoel van woede dat in je leeft. Is het dan nog zo moeilijk om je voor te stellen dat fundamentalistische christenen, die zielsveel van Jezus houden, een bloedhekel hebben aan joden? Joden zeggen immers dat Jezus een bedrieger was. Is het dan nog zo moeilijk om je voor te stellen dat fundamentalistische moslims, die zielsveel van Mohammed houden, een bloedhekel hebben aan christenen? Christenen ontkennen zelfs het bestaan en daarmee de wijsheid van hun grootste profeet Mohammed! Is het dan nog zo moeilijk om je voor te stellen dat fundamentalisten ook voelen een “harde strijd” te moeten voeren?!
Misschien vraag je je af met welke reden ik de fundamentalistische levensvisie verdedig, maar dat doe ik niet. Ik heb juist geprobeerd aan te tonen dat fundamentalisme op geen enkele manier te rijmen is met het principe van democratie. In een democratie zijn de regels van een heilig boek ondergeschikt aan de regels van de grondwet, regels bedacht door mensen. Persoonlijk zou ik het niet anders willen maar het is onredelijk om te verwachten dat ook fundamentalisten met dat principe kunnen instemmen, het zou hen dwingen zichzelf als gematigde gelovige te zien en dat, hebben we reeds geconcludeerd, is in hun ogen een grove zonde. In een democratie is iedereen vrij te geloven wat hij wil, maar misschien moeten we daar toch nog een voorwaarde aan toevoegen: “In een democratie is iedereen vrij te geloven wat hij wil, mits hij/zij niet door uitspraken en acties te kennen geeft niet te kunnen instemmen met democratische principes” (zoals scheiding van kerk en staat).
Ik ben bang dat ik na bovenstaand relaas maar op één conclusie kan uitkomen: in een democratie is geen plaats voor (openlijk) religieus fundamentalisme. Dat betekent dat er ook maar één oplossing mogelijk is: fundamentalisten moeten zich voor hun eigen veiligheid en voor de veiligstelling van de democratie buiten Nederland vestigen in een land waar religieus fundamentalisme de norm is. Als je vindt dat de conclusie wel erg dichtbij het gedachtegoed van Geert Wilders komt kan ik je geen ongelijk geven, maar bedenk wel dat ik tot mijn conclusie ben gekomen middels logische redeneringen en niet met holle frases en kwetsende populistische propaganda!
LOGATES
Marjolein zei
Fundamentalisme:
fun•da•men•ta•lis•me (het; fundamentalistisch, fundamentalist)
1 orthodoxe, antiliberale godsdienstige richting
or•tho•dox (bijvoeglijk naamwoord; orthodoxer, meest orthodox; orthodoxie)
1 rechtzinnig, streng vasthoudend aan de overgeleverde kerkleer of een andere leer
2 oosters-orthodox
or•tho•doxie (dev)
1 rechtzinnigheid, het streng vasthouden aan de kerkleer of enige andere leer
Een fundamentalist is iemand die zich strikt/streng vasthoud aan een leer. Maar er wordt niets gezegd over of het over de geest van de leer of de letter van de leer is en dat maakt verschil. Een fundamentalist die naar de letter van de leer leeft, neemt alles in de heilige schrift van die leer enorm letterlijk (in zes dagen werd de wereld geschapen en niet vijf). Iemand die naar de geest van de leer leeft wordt over het algemeen geen fundamentalist genoemd, dat is een persoon die kijkt naar de strekking van de leer (wat werd er bedoeld in de tijdgeest waarin de schrift geschreven werd en hoe pas je dat nu in je leven toe).
Over het algemeen kan ik niet zeggen moeite te hebben met het feit dat mensen een leer aanhangen. Wat mij treft is het feit dat er bij fundamentalisten geen gespreksruimte is, geen discussiemogelijkheid met iemand die naar de letter van een schrift leeft.
Een fundamentalist is niet per definitie iemand die een betere gelovige is (jij baseert dat op het feit dat zo iemand volgens de regels van een geloof een betere volgeling is), het is per definitie iemand die de heilige geschriften letterlijk neemt en geen ruimte wil/kan nemen voor twijfel daaraan. Een religie valt of staat niet met de wijze waarop de fundamentalistische volgelingen met deze religie wensen om te gaan. Een religie is een verzamelnaam voor een leer die door de volgelingen op diverse manieren kan worden beleefd. De groep fundamentalisten vindt dat zij als enigen begrepen hebben waar dat geloof werkelijk voor staat en duld geen discussie of twijfel. Of een zgn God de voorkeur geeft aan fundamentalisten……lijkt me niet. Temeer als je ziet dat de teksten van de diverse heilige schriften van betekenis kunnen verschillen afhankelijk of je ze letterlijk neemt of dat je het in de context van de tijd plaatst waarin het geschreven is. Verder valt nog op te merken dat de oorsprong van de meest religies duister of op zijn minst schemerig is, de meesten zijn pas na Christus uitgekritaliseert en vastgelegd. In de periode waarin de geschriften ontstonden hadden kerken en geloofsgemeenschappen een grote stem in de samenleving, daar lag veel macht en invloed (ook in de economische belangen). Toen mensen zich verder gingen ontwikkelen, mondiger werden en kennis gingen vergaren, werden de geschriften gefilterd, vooral passages over spirituele zaken werden geschrapt. Daardoor viel het deel met betrekking tot persoonlijke beleving van geloof grotendeels weg, zeker in de christelijke religies. Er onstond meer hierarchie, God werd een oppermacht die je lokte met de hemel als je de letter van de geschriften volgde, maar ook dreigde met de eeuwige vlammen van de hel als je van het door hem uitgestippelde pad afweek. Angst kreeg een grotere rol (nog steeds zijn er kerken waarin het preken van angst de “kudde”bij elkaar houdt) en men deed meer zijn best om een plekje in de hemel te bemachtigen. In mijn ogen is er veel indoctrinatie binnen religies, waardoor ik mij ernstig afvraag of je kunt spreken van een vrije keuze. Angst is immers een slechte raadgever.
Maar blijft een feit dat een fundamentalist zichzelf wel beschouwd als een betere gelovige. En ik denk dat je geen gelijk hebt als je zegt dat daarvoor binnen een democratie geen plek is. In een democratie is immers overal plek voor. Het is dus eerder omgekeerd, in de ogen van fundamentalisten is geen plek voor democratie.
Of ze daarom maar moeten verkassen? Geen idee of dat wat oplost. Het zal ze eerder sterken in de overtuiging dat ze het bij het rechte eind hebben. Is je stelling ontstaan uit angst voor de bedreiging die fundamentalisten zouden kunnen vormen voor de democratie? Ik heb altijd geleerd dat openheid en ergens licht op brengen veel meer doet dan iets wegstoppen. Iets wegstoppen kan leiden tot nare dingen……net zoals het negeren van ziekte…..
logates zei
Marjolein,
Bedankt voor je uitgebreide reactie.
En ik denk dat je geen gelijk hebt als je zegt dat daarvoor [religieus fundamentalisme] binnen een democratie geen plek is. In een democratie is immers overal plek voor.
Dit punt van kritiek had ik al voorzien bij het schrijven van het artikel. Daarom ook schrijf ik in de voorlaatste alinea:
“In een democratie is iedereen vrij te geloven wat hij wil, mits hij/zij niet door uitspraken en acties te kennen geeft niet te kunnen instemmen met democratische principes” (zoals scheiding van kerk en staat).
Oftewel: er is plaats voor religieuze fundamentalisten in een democratie mits ze niet door acties en uitspraken te kennen geven de democratie af te keuren en te bestrijden. “Leven en laten leven” is volgens mij een gezegde met het democratische principe als basis; als je doel is om anderslevenden en andersgelovenden koste wat het kost te bekeren of te bestrijden ga je regelrecht tegen dat principe in. Ik zie niet goed in hoe dat op te lossen is zonder ernstige concessies te moeten doen die of het religieus fundamentalisme of de democratie in het hart treffen!
LOGATES
Marjolein zei
Het is een werkelijk dilemma, en ik vraag me af of in onze democratie dit zo nauwkeurig is afgesproken. We lijke zo tolerant ten opzichte van religies, maar het is juist door angst voor het fundamentalisme, dat de overige bevolking in haar bewegingsruimte wordt beperkt momenteel. Neem nou bijvoorbeeld die tentoonstelling waarover geklaagd werd, de kunstwerken moesten worden verwijderd. In een democratie zou dit niet moeten voorkomen. Dan zou er een discussie plaatsvinden, niet een aanpassen van de samenleving, zodat ook niet democraten zich in de samenleving kunnen vinden. En als we dan zouden komen tot het uit de democratie verwijderen van fundamentalisten, hoe pak je zoiets dan aan? Wie zou zoiets moeten beoordelen?
Leven en laten leven is naar mijn idee niet geheel een democratische gedachte, het heeft iets in zich van desinteresse en egoisme. “als je mij met rust laat doe ik jou ook niets”. In een democratie moet er de vrijheid zijn om je te kunnen uiten, ook over dingen die een ander aangaan, maar zonder daarmee de rechten van een ander aan te tasten. Sociaal gedrag is volgens mij zeer noodzakelijk in een democratie, egoisme doet democratie juist de das om.
Isabel Blanco zei
Ik denk dat in deze het fundamentalisme wel een plek in de democratie kan hebben en het er ook wel zo “in is geschreven”. Vrijheid van geloof wil niet zeggen in elk opzicht: tot een punt. Indien de fundamentalistisch stroming bij een Religie hoort kan het dus. Moet ook kunnen.
De discussie is dan tussen modern en ouderwets. Degene die de oorspronkelijk bronleer aanhoudt staat pas open voor een modern idee als degene die de leer aan kan passen dit aan gaat hangen. Dan wordt dit gevolgd. Binnen de Katholieke kerk zou de Paus dit kunnen doen, ware het niet dat er nu 2 stromingen zijn mbt aidspreventie en geboortebeperking. Een grote groep priesters is van mening dat de paus ervan af moet stappen omwillen van het principe “leven”. Zonder condoom-aids-geen medicatie-dood. En dat kan volgens de priesters niet de bedoeling zijn, met opzet mensen de dood in jagen.
Het past dus prima in onze democratie, het fundamentalisme, mits wij met zijn allen het respect kunnen opbrengen mensen te laten leven. (los van de discussie aanpassen in een maatschappij).
Ik ben het dus eigenlijk met de stelling van Logates eens.
Gr
Isabel