Scepticus lijkt soms bijna wel een scheldwoord. De karakterisering lijkt van toepassing op koude, kortzichtige mensen zonder verbeeldingskracht. Echter, sceptici zelf weten dat dat niet waar is; zij staan juist open voor onbewezen theorieën, stellingen en veronderstellingen. Als ze er ook maar iets in zien, gaan ze aan de slag om bewijs te vinden. Als dan keer op keer blijkt bij het testen van paranormale fenomenen dat het geloof daarin op niks berust zit er niets anders op dan de conclusie te trekken dat het hoogstwaarschijnlijk (en met elke gefaalde test steeds waarschijnlijker) flauwekul is.
Stel hier tegenover mensen die ervoor hebben gekozen om in iets onbewijsbaars te geloven zoals een god, paranormale fenomenen, astrologie, homeopathie, acupunctuur en wichelroedelopen (zoeken naar voorwerpen en mensen met bijvoorbeeld een pendulum, in het Engels “dowsing”) om maar een paar voorbeelden te geven. Veelal staan zij juist niet open voor de mogelijkheid dat die zaken niet echt zijn. Een vreemde houding voor mensen die van zichzelf beweren zo ruim van geest te zijn; klaarblijkelijk staan zij niet open voor wetenschappen als statistiek, natuurkunde en empirisch onderzoek. Ik durf aldus te stellen dat de sceptici de mensen zijn met de ruime blik.
Ik begrijp de houding van “gelovigen” (bij gebrek aan een beter woord) wel. Het is volkomen menselijk om niet te kunnen toegeven dat je je hele leven lang geloofd hebt in iets dat niet bestaat: je voelt je er dom door en vooral ook bedrogen en dat zijn gevoelens die we allemaal willen vermijden. Om die reden ook wordt er bij elke test een reden gezocht door de gelovigen om het falen van het paranormale fenomeen te verklaren. Die redenen zijn soms nog zweveriger en ongeloofwaardiger dan de fenomenen zelf. Enkele voorbeelden:
- Nog nooit heeft een dowser in een gecontroleerde test ook maar iets bewezen of zoals een onderzoeker ooit zei: één dowser heeft nog nimmer hetzelfde object twee keer gevonden en twee dowsers hebben nog nimmer het zelfde object één keer gevonden (objecten verstopt door de onderzoekers in een afgesloten omgeving). Dowsers hebben hier altijd een verklaring voor: radiogolven, magnetische velden of andere verstoringen in de magische aardstralingen waarmee ze contact moeten maken om goed te kunnen dowsen. Vreemd genoeg hebben ze hier alleen last van als ze getest worden!
- In een grootschalige homeopathie test uitgevoerd door de Royal Society in London in samenwerking met vooraanstaande homeopaten (waaronder de homeopaat van de koninklijke familie) bleek dat homeopathische medicijnen geen enkele werking hebben (behalve het placebo-effect). Niet vreemd als je bedenkt dat een homeopatisch geneesmiddel alleen water of alcohol bevat; slechts de verpakkingen en de namen van de verschillende “medicijnen” zijn anders. Na afloop riepen homeopaten over de hele wereld dat bij de test slechte homeopaten betrokken waren (??!!). Maar goed, wat moesten ze anders? Hun praktijk opzeggen en een ander vak leren? Ik begrijp heel goed dat ze daar geen zin in hebben en er dus voor kiezen om zichzelf en hun patiënten voor de gek te houden: het is gewoon een kwestie van geld, miljarden wel te verstaan!!
- De resultaten van een recent beëindigde astrologische test met 2000 “tijd-tweelingen” (mensen die op dezelfde dag en het zelfde tijdstip geboren zijn) wezen uit dat er geen noemenswaardige overeenkomsten waren tussen de levens, karakters, banen, relaties en andere astrologische peilers van de “tijd-tweelingen”. Deze resultaten zijn onmogelijk volgens fundamentalitische astrologische principes. Veel astrologen beweren nu dat de onderzoekers (Dr. Geoffrey Dean en Prof. Ivan Kelly) erop uit waren te bewijzen dat astrologie onzin is en dus actief hebben gezocht naar die bewijzen. Die bewering gaat helaas (voor astrologen) niet op: de onderzoekers (waaronder een niet meer werkzame professionele astroloog) hebben juist geprobeerd astrologische beweringen als waar te bewijzen aangezien het vrijwel onmogelijk is een negatief aan te tonen. Daarmee komen we weer terug bij het principe van bewijslast**: het is bij onderzoek altijd het doel te bewijzen dat iets wel bestaat; bewijzen dat iets niet bestaat is onbegonnen werk en meestal irrelevant.
- Als een medium faalt voor een test luidt de verklaring van het medium zelf altijd: er was te veel negativiteit om contact te kunnen maken met de geestenwereld. Het is misschien een flauwe vergelijking, maar dat klinkt verdacht veel naar de geestelijk gestoorde patiënt in een inrichting die beweert dat zijn kanarie kan praten maar dit blijkbaar alleen maar doet als er niemand anders bij is. Een flauwe verklaring vraagt ook om een flauwe vergelijking.
Een andere verklaring is: “…het geteste medium is niet echt, hij/zij is wel een bedrieger…”. Deze verklaring wordt altijd gegeven door andere mediums. Dat is natuurlijk lachwekkend, de pot verwijt de ketel dat hij zwart is! Is het niet opvallend dat alleen de ongeteste mediums echt en goed zijn?
Zolang er boeken blijven verschijnen over het paranormale, zolang er paranormale beurzen worden georganiseerd en zolang er mensen naar voren komen die zeggen over paranormale gaven te beschikken zullen er mensen zijn die er in geloven of er in gaan geloven. Wetenschappelijke testen waarin steeds weer wordt bewezen dat de fenomenen niet echt zijn halen niets uit: mensen blijven geloven en dat is misschien wel het grootste paranormale fenomeen! *
LOGATES
* De laatste zin is puur ten bate van de rethoriek. De verklaring voor het blijven geloven van mensen heb ik al gegeven in dit artikel: voor de beoefenaars van het paranormale is het een geld- of prestigekwestie (aandacht en bewondering) en voor de cliënten is het te moeilijk om toe te geven dat ze zichzelf jarenlang voor de gek hebben gehouden!
** Voor een uitgebreidere discussie aangaande “bewijslast” zie “…Bewijslast, feiten en holle frasen…”
anneke zei
Een vraagje: Ben je wel eens bij een medium geweest? Ik ben benieuwd of je uit ervaring spreekt of vanuit het feit dat het nog nooit bewezen is dat het bestaat.
logates zei
Ja, ik ben in contact geweest met meerdere mediums of mensen die zeggen paranormale gaven te hebben. Gezien mijn ervaring met mentalisme (mentale goochelkunst) en kennis van coldreading prik ik door de meeste trucs gelijk heen. De reactie van de “paranormaal begaafden” is altijd dat ze met mij niet kunnen werken, omdat ik geen spiritueel persoon ben of omdat ik te negatief ben. Dat is een vreemde reactie want het enige dat ik doe is met name zwijgen en soms een kritische vraag stellen als ik denk met fraude te maken te hebben.
Bedenk dat veel mensen heilig in zichzelf geloven en dus niet bewust bedriegen. Zodra ze echter te maken krijgen met iemand als ik en hun gaven ineens niet blijken te werken kunnen ze niet anders dan de schuld bij mij leggen; hun gaven werken immers anders altijd?!
Ik heb ook een vraag voor jou Anneke: ik houd net zoals veel sceptici rekening met de gedachte dat paranormale gaven wel bestaan. Zodra dit bewezen wordt onder wetenschappelijke en, heel belangrijk, fraudevrije omstandigheden verander ik gelijk mijn standpunt. (De meeste wetenschappers kunnen echter geen perfect fraudevrije test op stellen, daar heb je echt de hulp bij nodig van goochelaars/mentalisten). Mijn vraag: houd jij er wel rekening mee dat paranormale gaven en fenomenen misschien toch niet bestaan en dat je jezelf dus jaren voor de gek hebt gehouden?
Ik beweer nergens dat paranormale fenomenen NIET bestaan, ik zeg dat ik het niet zeker weet totdat het bewezen wordt onder de goede omstandigheden (de testen van Gary Schwartz zijn dus perfecte voorbeelden van testen met slechte, zeer fraudegevoelige omstandigheden)l; dat lijkt mij de meest gezonde houding ten opzichte van onbewezen fenomenen, al was het alleen maar om te voorkomen dat ik bedrogen wordt door mensen die een slaatje proberen te slaan uit een nepgave. Jij zegt echter dat paranormale fenomenen WEL bestaan. Ik vermoed dat het onmogelijk is voor je om ooit toe te kunnen geven dat ze toch niet bestaan, het zou betekenen dat een groot deel van je leven en gevoelswereld instort, of heb ik het nu mis?
Als je denkt dat iedere wetenschapper goede testen kan maken, moet je maar eens googlen op “project alpha”, een 4 jaar durend onderzoek van de Washinton University waarin wetenschappers overtuigd waren van de gaven van, naar later bleek, twee mentalisten/goochelaars gestuurd door James Randi. Oftewel: een goede test moet worden opgesteld door een team van wetenschappers, een mentalist en een wiskundige (voor de statistiek). Dat is een notie waar veel wetenschappers niet aan willen, maar ik kan je niet vertellen hoeveel wetenschappers ik al voor de gek heb gehouden met simpele mentale trucs!
LOGATES
anneke zei
Hoi,
Om te beginnen met het beantwoorden van jouw vraag of mijn wereld instort als blijkt dat paranormale gaves niet bestaan? Nee, mijn stelling is: als het niet bestaat en dood, dood blijkt te zijn, dan merk ik toch niks meer.
Ik heb er niet mijn hele leven in geloofd en ben me er pas echt de laatste 2 jaar in gaan verdiepen. Ik ben behoorlijk kritisch en geloof zeker niet alles wat ik zie. Het heeft veel vragen opgeroepen en er een aantal beantwoord, ik blijf er in ieder geval nieuwsgierig naar.
En ik ben met je eens dat er heel veel oplichters zijn die zichzelf medium noemen en ook niet weten wat ze zeggen. En ik weet ook dat er genoeg mensen zijn die de cold reading techniek heel goed beheersen. Ook
denk ik dat die mensen er niet bewust mee bezig zijn om mensen op te lichten, enkele uitzonderingen nagelaten.
Wat ik al eerder gezegd heb, 60 a 70% van de mensen die naar een medium gaan willen geen contact met overledenen, maar willen wat weten over zichzelf, werk, relatie, gezondheid enz.
Als je de mensen die komen in kan laten zien waarvoor ze komen en een antwoord kan geven op hun vragen en ze gaan blij de deur uit, wat is dan het probleem? Heb je die mensen iets op de mouw gespeld, heb je die mensen net het duwtje gegeven wat ze nodig hebben? Is dat dan oplichterij? Veel mensen hebben hun leven niet in eigen hand en hebben af en toe een zetje nodig en zoeken troost. Als ze dat dan vinden zijn het dan oplichters?
Oplichters zijn in mijn ogen als ze beweren dat ze contact hebben met mijn overleden familieleden en dat niet kunnen aantonen dmv bewijzen. En dat is niet, je oma was zo’n aardig lief vrouwtje met grijs haar. Nee, want dat was ze niet.
Ik geloof dat ons bewustzijn niet stopt als we dood zijn. Toch zet ik er af en toe m`n vraagtekens bij en ga ik weer kritisch in discussie met anderen.
Net zat ik naar een man te luisteren die klinisch dood is geweest, erg interessant.
Je hebt het ook over fraudevrije omstandigheden, de boeken die ik gelezen heb met de testen waren toch wel fraudevrij. Het medium werd vastgebonden, in een kast gezet, kamer werd binnensten buiten gekeerd door de onderzoekers enz.
Vroeger werd er meer aan fysiek mediumschap gedaan, dat er dmv ectoplasma een mens werd gevormd. Deze peroon werd onderzocht door artsen en bleek een hartslag te bezitten.
Het is een onderwerp wat me bijzonder fascineert en waar ik graag meer over wil weten. Hoe werkt het enz.
Als ik naar buiten kijk is het heelal oneindig, en ik vraag me dan wel eens af, wie zijn wij om te denken dat in dat gigantische heelal, wij het enige leven zijn, dat deze aarde alles is. Dat we een aantal jaren ons vermaken, of niet, op deze aarde, dood gaan en dat is het………….Er is zoveel dat we niet weten, zoveel wat we niet te weten komen. En geloof me, hoe meer je weet over leven na de dood, hoe meer vragen heb je. De enige manier wanneer we het echt zeker weten is als we zelf dood gaan.
En ik denk dat als het mijn tijd is, er NIET wetenschappelijk bewezen is dat er leven na de dood is, maar dat er ook NIET aangetoont kan worden dat het er niet is.
Hieronder een stukje van Pim van Lommel, cardioloog. Ik kan me daar volledig bij aansluiten.
Wetenschap
De wetenschap gaat wat merkwaardig om met hersendood. Wetenschap is vragen stellen. Vrij veel wetenschappers beperken zich tot de ideeën die ze al hebben, en alles wat ze tegenkomen wat hierin niet past wijzen ze af. In mijn ogen is dit geen wetenschap en het is ook niet vernieuwend. Het niet kunnen loslaten van je ideeën is ook gebaseerd op angst. Zo worden nieuwe inzichten op hersendood en bijna doodervaringen door wetenschappers geblokkeerd op een onwetenschappelijke manier. Met de huidige medische kennis uit de westerse wereld kunnen we een hoop aspecten niet verklaren – bv bijna doodervaringen en spontane genezingen van kwaadaardige tumoren – en dus worden ze ontkend. Je kunt alleen wetenschappelijk blijven door te kijken of je een verklaring kunt vinden voor de vele verschijnselen die je niet kunt begrijpen. Als je die verklaringen niet kunt vinden moet je niet gaan roepen dat het verschijnsel niet bestaat, maar zou je moeten afvragen of er een andere verklaring is die je misschien niet begrijpt.
De westerse wetenschap gaat zover dat ze gebeurtenissen of verschijnselen ontkent als ze niet met een prospectief dubbelblind onderzoek te onderzoeken zijn. Veel wetenschappers willen er nog steeds niet aan dat je psychische gesteldheid je lichamelijke gesteldheid positief of negatief beïnvloedt. Nou hoeft men niet alles te accepteren, maar een wat opener houding zou niet verkeerd zijn. Ik hanteer graag een citaat uit de Kalama Sutra dat zegt “Beschouw alles als een mogelijkheid, maar aanvaard het pas als je voor jezelf erachter kunt staan en helemaal kunt meevoelen. Dan pas is het waar voor jou”. Ik zal nooit iemand vertellen dat ik gelijk heb, maar ik zal mensen iets proberen aan te reiken. Als ze er niets mee kunnen, is het goed en als ze er wel iets mee willen, is het ook goed.
Hartelijke groet,
Anneke
sereniteit zei
Schitterend artikel dat ik -indien u het me toestaat- graag zou overnemen (mét bronvermelding uiteraard).
Als vertaler van het Woordenboek van de Scepticus (http://nederlands.skepdic.com) ben ik blij zo’n intelligente weblog te hebben gevonden.
Ik kijk uit naar meer verhelderende artikels!
logates zei
Beste heer Boel,
Dank voor uw reactie op mijn blog. Vanzelfsprekend mag u het artikel overnemen!
Vriendelijke Groet,
Logates
Monique zei
Hallo Anneke,
Misschien is het een idee om de definitie aan te houden die het woordenboek aangeeft bij “oplichting”. Anders wordt de discussie weer naar een ander punt verlegd. Dit staat in de dikke van dale bij oplichterij “bedrog waarbij men iem. geld of goed afhandig weet te maken”. Als iemand beweert een medium te zijn (en je zegt zelf dat die er zijn die dat beweren) en laat voor zijn voorspelling betalen in dat in ieder geval oplichterij. Dus is dat per definitie fout. Juist omdat er iemand misschien naar handelt. en die kans is erg groot omdat die persoon er voor betaalt om wat meer te weten te komen over zijn toekomst. Een toekomst voorspellen is ook niet direct controleerbaar. Toekomst is alles wat er na nu gebeurd. dat kan dus morgen zijn maar ook volgend jaar of over 10 jaar. Vragen naar een tijdbestek wordt zelden beantwoord. We moeten echt het verschil bliven maken tussen een gave en een beroep. Iemand die er zijn beroep van maakt heeft er zelf te veel belang bij. Hij moet tenslotte ook brood op de plank krijgen. En zodra de hoeveelheid brood op de plank af gaat hangen van de hoeveel voorspellingen hij maakt krijg je een belangenverstrengeling. De gene die er van overtuigd zijn een gave te hebben zou dan heel wat mensen meer kunnen helpen als ze mee zou werken aan een test. Wat hebben ze te verliezen? Als ze echt een gave hebben kunnen ze er alleen maar mee winnen. Ten eerste zou hun geloofwaardigheid vast komen te staan en ten tweede kunnen ze nog meer mensen helpen.
Ik zeg je heel eerlijk..ik ben sceptisch (of noem het voorzichtig) maar sta zeker open voor dergelijke gaves MITS ze bewijsbaar zijn.
Groetjes Monique
weistra zei
Zolang ik in allerlei verhalen in kranten, tijdschriften enz. verhalen tegenkom van gewone dingen over gewone mensen, waarin (bijvoorbeeld) het volgende voorkomt (let wel: niet als hoofdthema, maar gewoon als detail in het verhaal): tweelingen die op dat moment niet met elkaar in contact staan, en ook niet weten van elkaar wat er aan de hand is met de ander, waarbij de een de (lichamelijke) pijn van de ander ervaart, die op dat moment bijv. een ongeluk meemaakt. Of andere mensen die een heel nauwe band hebben, waarbij dezelfde verschijnselen zich voor doen. Zolang weet ik dat er meer tussen hemel en aarde is. Wat? Dat is pure speculatie. Dat weet niemand. Misschien komen we er ooit eens achter, misschien nooit.
childerik zei
@Weistra: Goed gesteld, Weistra, Er schijnt toch een energie rondom ons te zijn die niet fysisch gedragen wordt, maar de uitingsvormen hiervan manisfesteren zich zeer zeker wel, o.a door Telephatie, maar ook al weer met door de jou genoemde voorbeelden, helaas kan de wetenschap de vinger er nog steeds niet op leggen op wat voor manier deze energie zich verplaatst.en waaruit deze energie bestaat. Misschien ontdekken we het ooit eens in de (verre) toekomst,.wie weet.
teutsy zei
Waarom gaan mensen eigenlijk naar deze “goochelaars”? Volgens mij alleen om een bevestiging te halen van datgene dat je wel weet (of graag wilt horen) als men naar zichzelf zou luisteren en stil zou staan bij eigen gedachten, waarnemingen of/en gevoelens, het gaat toch om de show dan en dat mensen zo graag afhankelijk willen zijn van iemand die je wel even verteld wat goed of fout is en dat je echt moet gaan leven en gelukkig moet wezen als grote wens van de overledenen. Ik vraag me echt af wat mensen dan toch verwachten en willen horen, wil iedereen niet graag horen dat je goed bent en dat er van je wordt gehouden? Is dit soms vooral een gebrek aan vertrouwen in zichzelf, en waarom dit bij de overledenen te zoeken begrijp ik niet. Ik geloof wel zeker in vele energieen en mogelijkheden en contacten alleen gun ik de doden hun rust en geen geclaim vanuit allerlei gedoe van hier.